ATEX
Jak działa
ATEX klasyfikuje urządzenia w dwie grupy: Grupa I (urządzenia dla kopalń podziemnych i instalacji naziemnych zagrożonych metanem/pyłem węglowym) i Grupa II (urządzenia dla pozostałych miejsc z atmosferą wybuchową). W Grupie I występują kategorie M1 i M2, a w Grupie II kategorie 1, 2 i 3, z przyrostkiem G (gazy, pary, mgły) lub D (pyły), odpowiadające wymaganemu poziomowi ochrony. Dyrektywa dla miejsc pracy (1999/92/WE) dzieli przestrzenie na strefy według prawdopodobieństwa wystąpienia atmosfery wybuchowej: dla gazów strefy 0, 1, 2, a dla pyłów strefy 20, 21, 22. Kategoria urządzenia musi odpowiadać strefie (kat. 1 → strefa 0/20, kat. 2 → strefa 1/21, kat. 3 → strefa 2/22). Zgodność z zasadniczymi wymaganiami osiąga się zwykle przez zastosowanie zharmonizowanych norm technicznych z serii EN/IEC 60079 (typy ochrony m.in. Ex d — osłona ognioszczelna, Ex e — budowa wzmocniona, Ex i — iskrobezpieczeństwo, Ex p — nadciśnieniowa). Producent przeprowadza ocenę zgodności (dla wyższych kategorii z udziałem jednostki notyfikowanej), wystawia deklarację zgodności UE oraz nanosi oznakowanie CE i oznakowanie Ex (sześciokątny symbol Ex z numerem grupy i kategorii).
Rozwiązany problem
Przed ATEX każde państwo członkowskie UE stosowało własne przepisy dla urządzeń przeznaczonych do stref zagrożonych wybuchem, co utrudniało swobodny przepływ towarów i tworzyło niespójne poziomy bezpieczeństwa. ATEX rozwiązuje to, definiując wspólne zasadnicze wymagania, klasyfikację stref i kategorii urządzeń oraz jednolitą procedurę oceny zgodności i oznakowania dla całego rynku wewnętrznego.
Komponenty
Przekształcenie dyrektywy 94/9/WE; harmonizuje wymagania dla urządzeń i systemów ochronnych do atmosfer wybuchowych; obowiązuje od 20 kwietnia 2016 r.
Tzw. ATEX 137; minimalne wymagania ochrony pracowników narażonych na atmosfery wybuchowe, w tym klasyfikacja stref.
Grupa I (kopalnie: M1, M2) i Grupa II (pozostałe: 1, 2, 3) z przyrostkiem G (gaz) lub D (pył), określające poziom ochrony urządzenia.
Klasyfikacja przestrzeni wg prawdopodobieństwa atmosfery wybuchowej: gazy — strefy 0/1/2, pyły — strefy 20/21/22; dobierana do kategorii urządzenia.
Procedury oceny zgodności (często z jednostką notyfikowaną), deklaracja zgodności UE oraz naniesienie oznakowania CE i sześciokątnego symbolu Ex.
Implementacja
Dobór urządzenia o kategorii niższej niż wymaga dana strefa (np. kat. 3 do strefy 1) narusza wymagania i stwarza realne ryzyko zapłonu.
ATEX (obowiązkowe prawo UE z oznakowaniem CE) bywa traktowany jako tożsamy z IECEx (dobrowolny schemat międzynarodowy); certyfikat IECEx sam w sobie nie zastępuje zgodności ATEX na rynku UE.
Ewolucja
Pierwotna dyrektywa urządzeniowa ATEX, ustanawiająca wspólne wymagania dla sprzętu do atmosfer wybuchowych.
Dyrektywa dla miejsc pracy: minimalne wymagania ochrony pracowników i klasyfikacja stref zagrożenia.
Od 1 lipca 2003 r. dyrektywa 94/9/WE stała się obowiązkowa dla urządzeń wprowadzanych do obrotu w UE.
Przyjęto przekształconą dyrektywę urządzeniową (26 lutego 2014 r.), dostosowaną do nowych ram prawnych UE.
Od 20 kwietnia 2016 r. dyrektywa 2014/34/UE zastąpiła dyrektywę 94/9/WE jako obowiązujące prawo.