
Inne · Runtime i infrastruktura
Xenomai
4.0 (EVL r58)
Xenomai to projekt open-source zapewniający twardy czas rzeczywisty na Linuksie poprzez technikę co-kernela (dual-kernel). Historycznie wywodzi się z projektu RTAI (Real-Time Application Interface) i jest rozwijany przez społeczność, w której istotną rolę odgrywają CNRS i inne instytuty badawcze.
Xenomai 3 (seria Cobalt) działa jako mały co-kernel obok jądra Linux. Jądro RT (Cobalt) przejmuje priorytety sprzętowe i obsługuje zadania real-time bezpośrednio, a standardowe jądro Linux traktowane jest jako zadanie bezczynności. Aplikacje real-time komunikują się z Cobalt przez bibliotekę libcobalt. Latencje cyklu wynoszą typowo 2–10 µs.
Xenomai 4 (seria EVL) reprezentuje nowe podejście: zamiast co-kernela używa interfejsu Dovetail – lekkiej warstwy integracji z jądrem Linux, która wprowadza planowanie o podwójnej kolejce (out-of-band scheduling) bez konieczności tworzenia osobnego co-kernela. EVL jest bliższy podejściu PREEMPT_RT, ale zachowuje ekstremalnie niskie latencje.
W robotyce Xenomai stosowany jest szczególnie we Francji (LAAS-CNRS), ROS-Industrial, manipulatorach KUKA (przez Fast Robot Interface), systemach sterowania robotami serwisowymi i badawczymi. Wspiera IgH EtherCAT Master jako dostawcę timerów cyklu.
System operacyjny czasu rzeczywistego z deterministycznym schedulerem i gwarantowaną latencją obsługi przerwań. Typowo używany w kontroli ruchu, systemach safety-critical, ADAS i robotyce przemysłowej (VxWorks, QNX Neutrino, RT-Linux, Zephyr).
System operacyjny ogólnego przeznaczenia lub specjalizowany dla robotyki — Ubuntu, Ubuntu Core, dystrybucje ROS-aware. Stanowi platformę dla middleware, runtime i aplikacji robotycznych.
Robot Control oznacza rolę oprogramowania odpowiedzialnego za sterowanie ruchem, wykonywanie komend, koordynację działania elementów wykonawczych oraz bezpośrednią logikę operacyjną robota.
Rodzina narzędzi zapewniających twardy czas rzeczywisty w systemie Linux oraz komunikację po magistrali EtherCAT – fundament sterowania przemysłowego i robotycznego.
KUKA Fast Robot Interface (FRI), systemy LAAS-CNRS, manipulatory badawcze wymagające latencji < 1 ms, integracja z IgH EtherCAT.
Kilkaset aktywnych użytkowników, mailing list, GitLab, silna obecność w środowiskach akademickich Europy.
C to język programowania powszechnie wykorzystywany w firmware, sterownikach, mikrokontrolerach i systemach embedded, gdzie wymagana jest bezpośrednia kontrola nad zasobami sprzętowymi.
C++ to język programowania szeroko wykorzystywany w robotyce, systemach embedded, middleware, sterowaniu i przetwarzaniu danych, szczególnie tam, gdzie istotna jest wydajność oraz bliska integracja ze sprzętem.
Ubuntu 20.04 LTS to długoterminowo wspierana wersja systemu Linux, szeroko wykorzystywana w robotyce, systemach embedded, AI i środowiskach developerskich. Jest popularna m.in. w środowiskach ROS oraz na platformach obliczeniowych takich jak NVIDIA Jetson.
Ubuntu 22.04 LTS to długoterminowo wspierana wersja systemu Linux wykorzystywana w robotyce, AI, systemach edge i środowiskach programistycznych. Stanowi popularną bazę dla nowszych stosów oprogramowania oraz dystrybucji ROS 2.
Ubuntu 24.04 LTS 'Noble Numbat' — wspierane do kwietnia 2029. Host dla ROS 2 Jazzy.
Debian to jedna z najbardziej stabilnych i powszechnie stosowanych dystrybucji Linux, wykorzystywana jako baza dla wielu systemów embedded, robotycznych i serwerowych.
Menedżer pakietów Debian/Ubuntu – apt-get install.
Dystrybucja wyłącznie przez kod źródłowy z systemem budowania CMake lub ament_cmake (ROS 2 extension CMake). Użytkownik pobiera kod źródłowy (git clone lub tarball) i kompiluje lokalnie przez: 'cmake -B build && cmake --build build' (CMake) lub 'colcon build' (ament_cmake w workspace ROS 2). Stosowana gdy: pakiet nie jest dostępny w żadnym rejestrze binarnym, wymagana jest custom konfiguracja kompilacji (specyficzne flagi kompilatora, opcje cmake), oprogramowanie targetuje niestandardową platformę sprzętową (exotic embedded SoC), deweloper chce modyfikować kod źródłowy. Typowy workflow w ROS 2: vcstool importuje źródła do workspace/src, colcon build kompiluje. Wymaga zainstalowania wszystkich build dependencies (compilery, biblioteki systemowe) – rosdep automatyzuje instalację dependencies. Najdłuższy czas instalacji (kompilacja może trwać dziesiątki minut na embedded hardware), ale maksymalna kontrola i konfigurowalność. Standard dla pakietów ROS 2 niedostępnych jeszcze w apt lub wymagających niestandardowej kompilacji.
64-bitowa architektura procesora wywodząca się z rodziny x86, opracowana przez AMD (jako AMD64) i zaadoptowana przez Intel (jako Intel 64 / EM64T). Dominująca architektura w komputerach osobistych, serwerach, stacjach roboczych i komputerach przemysłowych. W robotyce stosowana jako główna platforma obliczeniowa dla: stacji operatorskich i komputerów deweloperskich (Ubuntu 22.04/24.04 x86_64), serwerów fleet management i cloud robotics, symulatorów (Gazebo, Isaac Sim wymagają x86_64 z GPU NVIDIA dla pełnej wydajności), komputerów pokładowych robotów mobilnych wyższej klasy (Intel NUC, mini-PC przemysłowe jak Nuvo, OnLogic). Oficjalne wsparcie ROS 2 dla x86_64 jest tier-1 – wszystkie dystrybucje ROS 2 (Humble, Jazzy, Kilted) są w pełni wspierane i testowane. Pakiety apt dostępne przez packages.ros.org dla Ubuntu x86_64. Dominuje w środowiskach deweloperskich i symulacyjnych. Na robotach mobilnych i humanoidach x86_64 jest stosowane gdy wymagana jest wysoka moc obliczeniowa (np. Intel Core Ultra, AMD Ryzen Embedded) bez ograniczeń energetycznych typowych dla ARM. Przykłady hardware: Intel NUC 13 Pro, AMD Ryzen Embedded V2000, Advantech MIC-770.
64-bitowa architektura ARM (Advanced RISC Machine) w wersji ARMv8-A i nowszych – dominująca architektura w embedded computing, robotyce mobilnej i edge AI. Dwie nazwy oznaczają to samo: ARM64 (nazwa stosowana przez Apple i w kontekście macOS/iOS), AArch64 (oficjalna nazwa architektury ARM, używana w Linuksie i ekosystemie embedded). Absolutnie dominująca architektura w nowoczesnej robotyce mobilnej i humanoidalnej: NVIDIA Jetson (Orin NX, AGX Orin – Cortex-A78AE), Raspberry Pi 4/5 (Cortex-A72/A76), Qualcomm Robotics RB5/RB6 (Kryo), Apple M1/M2/M3 (dla stacji deweloperskich macOS), procesory w smartfonach używanych jako moduły robotyczne. Oficjalne wsparcie ROS 2 tier-1 dla aarch64 od dystrybucji Humble – pakiety apt dostępne przez packages.ros.org dla Ubuntu 22.04/24.04 aarch64. Unitree SDK2 dostępne dla aarch64 (target: Jetson Orin NX w G1). Boston Dynamics Spot: Qualcomm aarch64. Zalety wobec x86_64: znacznie niższy pobór energii (TDP 5–65W vs 45–125W), lepsza wydajność na wat, wbudowane NPU/GPU dla edge AI, mniejszy footprint fizyczny. Ograniczenia: historycznie mniejsza dostępność prebuildowanych pakietów (szybko zmniejsza się), niektóre biblioteki x86-only nie są portowane.
ARM 64-bit – NVIDIA Jetson, Raspberry Pi 4/5, Apple Silicon.
32-bitowa architektura ARM w wersji ARMv7-A z rozszerzeniem Thumb-2 i sprzętową jednostką zmiennoprzecinkową (Hard Float – stąd oznaczenie armhf w dystrybucjach Debian/Ubuntu). Dominowała w embedded Linux i robotyce mobilnej przed upowszechnieniem się ARM64. Stosowana w: starszych Raspberry Pi (Pi 2 Model B: ARMv7, Pi 3 32-bit OS), BeagleBone Black (AM335x Cortex-A8), STM32MP1 (Cortex-A7 + Cortex-M4), starszych platformach robotycznych (TurtleBot 2, kobuki). Ograniczenia: maksymalnie 4 GB RAM adresowalnej, brak nowoczesnych rozszerzeń SIMD porównywalnych z AArch64 (NEON 64-bit vs NEON 128-bit w AArch64), malejące wsparcie w nowszych pakietach. ROS 2 Humble: armhf jest tier-3 (best-effort, bez gwarancji oficjalnych buildów). Większość nowoczesnych SDK robotycznych (Unitree SDK2, Isaac ROS) nie wspiera armhf. Relevantna dla: utrzymania starszych platform robotycznych (legacy support), bardzo ograniczone embedded SBC gdzie ARM64 niedostępne, mikrokontrolerów z Linux (Cortex-A klasy niskiej). Nowe projekty powinny targetować ARM64 zamiast ARMv7.
32-bitowa architektura Intel x86 (IA-32), historycznie dominująca w PC i embedded PC. W robotyce praktycznie wycofana z aktywnego wsparcia – ROS 2 nie dostarcza oficjalnych buildów dla i386, Ubuntu 23.04+ porzuciło wsparcie i386 jako architekturę hostową. Relevantna wyłącznie w kontekście: legacy industrial PC (IPC) z procesorami Atom N270/Z510 stosowanymi w starszych robotach przemysłowych, urządzeń SCADA i HMI z systemami Windows XP/7 32-bit w środowiskach przemysłowych wymagających integracji z nowszym oprogramowaniem robotycznym, symulatorów i emulatorów QEMU do testowania oprogramowania embedded na hostach 32-bit. ROS 1 Melodic był ostatnią dystrybucją z częściowym wsparciem i386. Praktycznie żaden nowoczesny SDK robotyczny (Unitree, Boston Dynamics, NVIDIA Isaac) nie wspiera x86 32-bit. Jeśli platforma wymaga obsługi 32-bitowych zasobów, nowoczesne x86_64 CPU obsługują kod 32-bit przez compatibility mode.
Deterministyczny protokół komunikacji przemysłowej oparty na Ethernet, opracowany przez Beckhoff Automation, zarządzany przez organizację ETG (EtherCAT Technology Group). Używa standardowych ramek Ethernet przetwarzanych w locie przez węzły slave (on-the-fly processing), co zapewnia cykle komunikacyjne poniżej 100 µs przy synchronizacji rozproszonych osi. Stosowany powszechnie w napędach stawowych robotów humanoidalnych (np. Boston Dynamics, Agility Robotics), manipulatorach przemysłowych i systemach motion control wymagających hard real-time.
Szeregowy protokół komunikacyjny opracowany przez Bosch, powszechnie stosowany w robotyce mobilnej, quadrupedach i dronach do komunikacji między kontrolerami silników, ESC i MCU. Obsługuje prędkości do 1 Mbit/s (CAN 2.0) lub do 5+ Mbit/s (CAN FD). Cechuje go bardzo niska latencja, odporność na zakłócenia elektromagnetyczne i deterministyczny arbitraż wiadomości. Używany m.in. w robotach Unitree (G1, H1) do komunikacji z modułami stawowymi w trybie low-level.
Rozszerzenie standardu CAN 2.0 zwiększające przepustowość do 8 Mbit/s i rozmiar ramki danych do 64 bajtów (vs 8 bajtów w CAN 2.0). Zachowuje wsteczną kompatybilność z CAN 2.0 na poziomie arbitrażu. Stosowany w nowoczesnych robotach humanoidalnych i manipulatorach wymagających szybkiej transmisji danych telemetrycznych z wielu stawów jednocześnie.
Standardowy protokół sieciowy IEEE 802.3 z TCP/IP jako warstwą transportową. Stosowany jako główny interfejs komunikacji między komputerem nadrzędnym (host PC) a robotem w SDK takich jak Unitree SDK2, Boston Dynamics API, Universal Robots URScript. Nie zapewnia deterministyczności (best-effort delivery).
Standard IEEE 802.3ab – Ethernet 1 Gbit/s przez skrętkę Cat5e/Cat6, złącze RJ-45. Dominujący interfejs sieciowy w robotyce: komunikacja SDK-robot (Unitree SDK2, Boston Dynamics API, UR e-Series), przesyłanie obrazów z kamer IP, integracja z ROS 2 przez DDS/RTPS.
Standard IEEE 802.3u – Ethernet 100 Mbit/s przez skrętkę (Cat5 i wyżej), złącze RJ-45. W robotyce stosowany jako legacy interfejs w starszych robotach przemysłowych (KUKA KR C2, Fanuc R-J3), PLC i urządzeniach embedded niskiej klasy.
Interfejs EtherCAT po stronie urządzenia slave – każdy slave zawiera dedykowany ASIC ESC (EtherCAT Slave Controller), np. ET1100 (Beckhoff), LAN9252 (Microchip). ESC przetwarza ramki Ethernet w locie (on-the-fly) bez buforowania – minimalna latencja ~300 ns na węzeł.
Controller Area Network 2.0 – standardowy protokół CAN zdefiniowany przez Bosch (1991). CAN 2.0A obsługuje 11-bitowe identyfikatory ramek, CAN 2.0B (Extended) – 29-bitowe. Prędkości do 1 Mbit/s. Standard de facto w robotach kroczących i kołowych.
Controller Area Network Flexible Data-Rate – rozszerzenie CAN 2.0 zachowujące arbitraż przy 1 Mbit/s i zwiększające prędkość transmisji danych do 8 Mbit/s oraz rozmiar ramki do 64 bajtów. W robotyce humanoidalnej stosowany do szybkiej komunikacji między kontrolerem głównym a modułami stawowymi.
Najwyższa klasa latencji – deterministyczne czasy odpowiedzi poniżej 1 ms z gwarancją dotrzymania deadline'ów bez żadnych wyjątków. Przekroczenie terminu jest traktowane jako błąd krytyczny systemu (system failure). Realizowane wyłącznie na dedykowanych systemach operacyjnych czasu rzeczywistego (RTOS): VxWorks, QNX Neutrino, LynxOS, RTEMS, Zephyr RTOS lub jądrze Linux z łatką RT-PREEMPT. Typowe zastosowania: kontrola prądów silników BLDC/PMSM (10–100 kHz), synchronizacja enkoderów absolutnych, safety-critical E-Stop. Odpowiednik TRL 9 w deterministyczności.
Deterministyczna klasa latencji 1–5 ms z twardą gwarancją dotrzymania deadline'ów. Realizowane na RTOS lub Linux RT-PREEMPT z izolacją CPU. Typowe cykle: 1 ms (1 kHz) dla pętli prędkości silników, 2 ms (500 Hz) dla pętli pozycji stawów, 5 ms (200 Hz) dla pętli sił i momentów. Komunikacja przez EtherCAT, CAN FD. Zastosowania: pętle regulacji prędkości w manipulatorach przemysłowych, sterowanie stawami robotów humanoidalnych w trybie low-level.
Rodzina licencji: Silny copyleft
Silna licencja copyleft GNU – każde oprogramowanie łączące się z kodem GPL v2 lub zawierające kod GPL v2 musi być dystrybuowane na GPL v2 z pełnym kodem źródłowym. Niekompatybilna z Apache 2.0 (klauzula 6 GPL v2 vs klauzula 7 Apache 2.0). Jądro Linux dystrybuowane na GPL v2 z wyjątkiem 'Linux syscall note' umożliwiającym zamknięte programy użytkujące syscall.
Spotykana w starszych komponentach ROS 1 i niektórych sterownikach hardware. Inkompatybilność z Apache 2.0 była historycznym problemem ekosystemu ROS 1. Firmy OEM muszą unikać GPL v2 w komponentach runtime zamkniętych produktów robotycznych lub uzyskać wyjątek licencyjny. Jądro Linux (GPL v2) używane w robotach jest bezpieczne dzięki syscall exception.
Rodzina licencji: Słaby copyleft
Słaba licencja copyleft GNU przeznaczona dla bibliotek. Copyleft obejmuje wyłącznie zmodyfikowane pliki samej biblioteki LGPL – aplikacja linkująca do biblioteki LGPL może pozostać zamknięta (proprietary). Linkowanie dynamiczne jest bezpieczne. Linkowanie statyczne wymaga umożliwienia użytkownikowi relinkowania z inną wersją biblioteki.
Stosowana w niektórych starszych bibliotekach ROS 1 i middleware robotycznych. Wymaga starannej analizy przy linkingu statycznym w firmware embedded. Qt 5 (używane przez rqt) dostępne na LGPL v2.1 lub v3 – ważne przy tworzeniu zamkniętych narzędzi GUI dla robotów.
EVL r58 – interfejs Dovetail, brak co-kernela, wsparcie dla arm64.
Cobalt LTS – stabilna gałąź dla systemów produkcyjnych.
Wprowadzenie architektury Cobalt dual-kernel.